بخش اول مصاحبه با دکتر الهام یاوری، مدیر آموزشگاه های سمباد، بیشتر بر آشنایی با استعدادها و دنیای آنها تمرکز کنید. در قسمت دوم مصاحبه سعی می کنیم تصویر روشنی از وضعیت مدارس سمباد بدست آوریم.
دکتر یاوری از کاهش آسیب های اجتماعی ناشی از اوقات فراغت بیش از حد تا افزایش سطح اضطراب و توانایی کنترل همزمان آن؛ او در مورد ایجاد یک “مرکز مهارت” برای تمرکز بر لباس های فرم و تکنیک های ساده تصمیم گیری صحبت می کند. وی همچنین از چالش جذب معلمان شایسته، تفاوت فرهنگ مدارس تیزهوشان در شهرهای مختلف و نحوه مدیریت دوره های آمادگی برای کنکور صحبت کرد.
در ادامه مطلب قسمت دوم و پایانی مصاحبه الهام یاوری، رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان با تشعشع خدمات اجتماعی شما بخوانید
با توجه به آسیب های اجتماعی که در مدارس کشور رخ می دهد، آیا مدارس سمباد نیز دغدغه این مسائل را دارند؟ تفاوت از نظر درصد و میزان خسارت با مدارس عادی چیست؟
بسیاری از آسیب های اجتماعی در گروه سنی نوجوانان مربوط به بیش از حد اوقات فراغت غیرمولد است. به عبارت دیگر، زمانی که نوجوانان برای زمان خود فعالیت های پرمعنا و پرکننده ای نداشته باشند، زمینه آسیب های اجتماعی فراهم می شود. اما در مدارس ما – هم فعالیت های درسی و هم فعالیت های تکمیلی داوطلبانه – حجم برنامه ها بسیار زیاد است. اجازه دهید یک آمار به شما بدهم: ما 120 شرکت کننده در برنامه های تکمیلی داوطلبانه برای حدود 100000 دانش آموز سامبادی داریم که نماینده مخاطبان فوری ما هستند (به استثنای تقریباً 30000 دانش آموز کلاس دوازدهم که در امتحانات ورودی شرکت می کنند). یعنی درصد زیادی از این کودکان در برنامه های کشوری شرکت می کنند که وقت آنها را پر می کند و از آنجایی که این برنامه ها سازنده است، احساس اعتماد به نفس و عزت نفس را در کودکان تقویت می کند. این عوامل به خودی خود عاملی برای کاهش آسیب های اجتماعی محسوب می شوند.
با این حال، گروه همسالانی که در مدارس سمباد تحصیل میکنند معمولاً گروه همگنتری هستند. به همین دلیل انسجام بیشتری در بین آنها رعایت می شود و تعلق به هویت جمعی در این کودکان بهتر شکل می گیرد. همه این عوامل باعث می شود در بسیاری از آسیب های اجتماعی بسیار کمتر از مدارس دیگر مشارکت داشته باشیم.
آیا مناطقی وجود دارد که دانش آموزان سمبادی بیشتر از سایر دانش آموزان در معرض خطر باشند؟
بله، متأسفانه فقط در زمینه اضطراب است که فرزندان ما بیشتر در معرض خطر هستند. اما خبر خوب این است که از آنجایی که میزان اضطراب این کودکان نسبت به مدارس دیگر بیشتر است، مهارت کنترل اضطراب نیز در آنها رشد می کند. دلیل اصلی این امر این است که این کودکان در طول تحصیل دائماً از اضطراب رنج می برند. یعنی کودک مدام در حال تلاش است. گاهی اولی است، گاهی دومی، گاهی دهمی. این فرآیند او را با مفهوم شکست های پی در پی و موفقیت های پی در پی آشنا می کند و به او خودکنترلی می آموزد تا در اولین سکته اضطراب دست به اقدامات خود ویرانگر نزند.
خوشبختانه برخلاف برخی آمارهای بین المللی، میزان خودکشی دانش آموزان مدارس سمباد در ایران بسیار کمتر از سایر مدارس است. میزان تجربه و مهارت هایی که این کودکان در مدارس می آموزند در این زمینه بسیار موثر بوده است.
من یه سوال دیگه دارم اگر به جای اولویت دادن به آموزش، به یک فرد با استعداد این فرصت داده شود تا مهارت های فنی -مثلاً مکانیکی- را از ابتدا بیاموزد، این رویکرد چقدر کاربردی تر خواهد بود؟ آیا ابتکارات و نوآوری های متمایز در این زمینه ظاهر می شود؟ وضعیت آموزش های مهارتی در مدارس شما چگونه است؟
در سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، گروهی به نام «سمپاد مهارتی» داریم که معادل هنرستان های موسیقی در آموزش همگانی کشور است و با سازوکار مشابه هنرستان های موسیقی اداره می شود. تعداد این مدارس در حال حاضر خیلی زیاد نیست و این مشکل دلایل مختلفی دارد. دلیل اصلی تجهیزات و امکانات محدود است. زیرا برای تعداد کمی از دانش آموزان باید وسایل زیادی را تهیه کنیم تا این هنرستان معنادار و تاثیرگذار باشد. اما با این تعداد محدود دانش آموزان بسیار موفق و خلاقی داشته ایم.
آیا نظارت و تمرکز خاصی روی مسائلی مانند پوشش و ظاهر دانش آموزان – مثلاً مدل مو، نوع پوشش و مواردی از این دست – دارید که متأسفانه در مدارس معمولی اغلب بر آن تاکید می شود؟ آیا هنوز حساسیت های سنتی در این زمینه ها وجود دارد؟
در این موارد ما تابع قوانین عمومی آموزش و پرورش هستیم. یعنی همین قوانین برای همه دانش آموزان کشور اعمال می شود. در این زمینه اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. برخی از کسانی که از نظریه انتخاب و مانند آن پیروی می کنند، معتقدند که هر چه کودکان انتخاب های بیشتری داشته باشند، خلاقیت بیشتری پیدا می کنند و توانایی تصمیم گیری آنها بهتر می شود. از سوی دیگر، برخی بر لزوم انضباط جدی در مواردی مانند پوشش تاکید می کنند.
آنچه مسلم است، اولاً این است که «خستگی تصمیم گیری» یک مشکل واقعی است. حذف تصمیمات ساده و تکراری، بچه ها را روی تصمیماتی که واقعا مهم هستند متمرکز می کند. تصمیم گیری در مورد مسائل کم تاثیر، انرژی فرد را مصرف می کند و مانع از صرف این انرژی برای چیزهای مفید می شود. بسیاری از نخبگان جهانی و تاجران بزرگ همیشه سبک خاصی از لباس می پوشند. حذف تصمیمات مربوط به لباس از زندگی آنها به آنها کمک می کند تا انرژی خود را روی چیزهای دیگر متمرکز کنند.
مدارس ما لباس فرم دخترانه دارند. ما همچنین در بسیاری از مدارس لباس فرم برای پسران داریم. در مواردی که الزام خاصی در قانون وجود ندارد و به مدارس حق انتخاب داده می شود، به نظرات والدین توجه می کنیم. اما من به عنوان یک مدیر آموزش و پرورش معتقدم که نظم و چارچوب های عرفی به هدایت توجه کودکان از حاشیه به نکات اصلی کمک می کند. به هرج و مرج منجر نشود.
چه کسی گفته است که موهای بلند در مقایسه با عادات مدرسه یک آشفتگی محسوب می شود؟ فردی که موهایش را تمیز و مرتب نگه می دارد…
بحث پاکیزگی نیست عرف یک نظم و انضباط ضروری در مدرسه است. اگر فردی در یک محیط خانوادگی یا مهمانی، آراستگی بیش از حد را تجربه کند، ممکن است نیازهای روحی او را برآورده کند و مشکل خاصی نباشد. اما وقتی وارد یک محیط کاری جدی شد باید نظم و انضباط لازم را داشته باشد. افراط گرایی در هر دو طرف این موضوع اشتباه است و باید حد وسطی وجود داشته باشد.
خوبی این است که کودکان همدل به طور طبیعی در مهمترین تصمیمات زندگی نقش دارند. مشکل اصلی آنها کمبود زمان است نه مقاومت در برابر سیستم.
خانم دکتر، دیدید بچه ها در پایان مدرسه چقدر هیجان زده اند که مدرسه را ترک کنند؟ به نظر شما چه کار باید کرد تا آنها هم همین شوق را برای آمدن به مدرسه داشته باشند؟ آیا این افزایش تعامل با دانش آموزان تأثیری در ایجاد نگرش ویژه نسبت به مدرسه دارد؟
این مسائل بیشتر به آنچه در مدرسه به کودکان ارائه می دهیم مربوط می شود تا محدودیت های قانونی یا چارچوب عرفی مدارس. کودکان مدارسی را دوست دارند و از آن لذت می برند که محیطی از تعامل، تخصص، تجربه، اشتباه کردن با هزینه کم و غوطه ور شدن در زمینه های مختلف کار و فعالیت است. اما در مدارسی که از غنای محیطی کافی برخوردار نیستند، کودکان با ورود به مدرسه احساس کسالت می کنند. انرژی اضافی آنها سست می ماند و به سمت مسائل غیر سازنده هدایت می شود. علاقه به مدرسه بیشتر به احساس خودشکوفایی و ارضای نیازهای کودک بستگی دارد تا اینکه او در معرض محدودیت و محدودیت قرار گیرد.
آیا کتاب های درسی مشابه مدارس دیگر تدریس می کنید یا محتوای متفاوتی دارید؟
کتب رسمی اصلی کشور اجباری است و در تمام مدارس کشور یکسان است. اما ما کتاب های تکمیلی داریم که ساعات آموزشی بیشتری را می طلبد. علاوه بر این، ما تعداد زیادی برنامه تکمیلی داوطلبانه در زمینه های مختلف فوق برنامه – از هنر و ورزش گرفته تا فناوری و علوم انسانی – داریم که پاسخگوی نیازهای مختلف کودکان است.
همکاران آموزشی شما تا چه اندازه از توانایی های با استعداد خود استفاده می کنند؟ تفاوت آنها با معلمان مدارس عادی چیست؟ تا چه اندازه سعی می کنند خود را با نسل جدید و شرایط کنونی وفق دهند؟
یکی از مهم ترین مزیت های مدارس سمباد به ویژه در سال های اولیه تاسیس، وجود دوره نخبگان قوی و مستمر است. این بدان معنی است که دانشجویان فارغ التحصیل توانا با مهارت های ارتباطی خوب معمولاً به مدرسه باز می گردند و در طول سال های تحصیلی خود یا قبل از شروع فعالیت های حرفه ای تمام وقت به تدریس می پردازند. این افراد بهترین معلمان برای نسل آینده هستند. زیرا آنها درک متقابلی از یکدیگر دارند، به زبان مشترک صحبت می کنند و اهداف و رویاهای مشترک را دنبال می کنند.
اما متأسفانه در مدارسی که نوپا هستند یا فرهنگ نهادی کمتری دارند، نمی توان همیشه به این ارزش توجه کرد. معلمان دیگری که از طریق آموزش و پرورش جذب می شوند و توانمند و علاقه مند هستند – اگرچه تدریس در مدارس سمباد واقعاً دشوارتر است – سخت کار می کنند و وقت و انرژی صرف می کنند. تلاش ما و تمام خانواده سمپاد این است که مدرسه را به محیطی غنی برای کودکان تبدیل کنیم، اگرچه همیشه در این امر موفق نیستیم.
آیا مدارس تیزهوشان بین خودشان طبقه بندی می شوند؟ تفاوت فرهنگ مدارس مختلف چیست؟
بله، فرهنگ مدرسه متفاوت است. مثلاً در تهران مدارسی داریم که در امر پژوهش توانمندتر هستند، برخی در فعالیت های فرهنگی و علوم انسانی قوی ترند و برخی در علوم پایه و آمادگی کنکور عملکرد بهتری دارند. هر کدام از آنها نوع متفاوتی از فرهنگ هستند. به نظر من تنوع زیبا و شگفت انگیز است و ما اصراری نداریم که همه را در یک جهت دور هم جمع کنیم.
آیا برای کنکور درس خصوصی دارید؟
بله دوره های مدیریت اضطراب و آمادگی آزمون برگزار می شود. اما تاکید ما این است که این دوره ها به خودی خود عاملی برای استرس بیشتر کودک نمی شود. متاسفانه گاهی مشاهده می شود که این دوره ها کودک را مجبور به رفتن به کلاس های بیشتری می کند که نیاز به مدیریت دقیق دارد.
منبع : خبرگزاری tabnak